Sunday, August 09, 2009

Sinh viên trường Texas Tech University. (Hình minh họa)

Nhiều gia đình ở Mỹ hiện phải mượn các món nợ lớn để trả cho tiền học của con cái khi vào đại học. Các sinh viên đại học ngày nay tốt nghiệp với cả chục ngàn mỹ kim tiền nợ. Những bạn đã đi làm thì toát mồ hôi để trả nợ. Đây chẳng phải là những điều gì mới mẻ, nhưng ngày càng trở nên rất thường thấy ở các đại học, khi cuộc khủng hoảng kinh tế tiếp tục kéo dài. Với các chuyên gia đổ lỗi cho tình trạng khó khăn tài chánh của sinh viên xảy ra vì đã tiêu xài thẻ tín dụng (credit card) với lãi xuất cao không suy nghĩ, cộng thêm với sự thiếu hiểu biết về những nguyên tắc căn bản của tiền bạc, nhiều trường đại học trên khắp Hoa Kỳ đang tìm cách sửa chữa khiếm khuyết này.

Đó là vì có qúa nhiều những câu chuyện nghe rất nản nhưng thường xuyên xảy ra như câu chuyện của sinh viên năm thứ tư trường Texas Tech, Nelson Gonzales, vốn không thuộc một gia đình giàu có gì ở nam Houston, nhận được một thẻ tín dụng sau khi vào trường. Miếng plastic này đã mở ra một thế giới mới cho anh. “Tuy đã mua thẻ ăn tại trường, tôi vẫn mua thêm ‘fast food’, đi ăn bên ngoài mỗi ngày, sống một lối sống mà tôi không có khả năng để chi trả,” Gonzales cho hay.

Và dần dần thì sự chi tiêu hoang phí đã tạo khó khăn cho Gonzales. Sau một thời gian chỉ còn có thể ăn một bữa ăn mỗi ngày và với số nợ 4,000 mỹ kim, Gonzales đến nhờ sự trợ giúp của “Red to Black” (Red: màu đỏ, ý nói đến sự thiếu hụt, Black: màu đen, chỉ sự cân bằng) một trung tâm tư vấn tài chánh miễn phí của trường Texas Tech, nơi anh được hướng dẫn cách làm sao lập ra một ngân sách cho mình.

Hai năm sau đó, Gonzales, 22 tuổi, hoàn toàn hết nợ và có cơ hội nói chuyện với nhiều người với tư cách là một chuyên viên tư vấn của ‘Red to Black’.

Giúp thoát nợ—nhưng không ngăn được việc mượn nợ

Là một mô hình kiểu mẫu trong lãnh vực tư vấn tài chánh kể từ khi đuợc thành lập tám năm trước, ‘Red to Black’ đã phát triển từ một nhóm nhỏ thiện nguyện viên lên thành một văn phòng hoạt động toàn thời gian của trường Texas Tech. Vì có sự tăng vọt của giới sinh viên xin giúp đỡ, Dottie Durband, giám đốc chương trình này đã huấn luyện thêm các sinh viên làm việc nơi đây “phải biết lắng nghe” và biết an ủi họ. Vào mùa thu này, bà dự trù sẽ đưa thêm các tin tức về nợ nần vào buổi hướng dẫn sinh viên mới vào trường (orientation)—để những ai dự trù sẽ lãnh mức lương 40,000 mỹ kim một năm sau khi ra trường phải nghĩ cho kỹ trước khi mượn nợ.

Dù rằng có nhiều thành công, ‘Red to Black’ cũng như các chương trình tương tự, phần lớn chỉ có tính cách ngăn ngừa. Chương trình này có thể giúp các sinh viên tìm lối thoát sau khi đã sa chân, nhưng không thể làm gì trong trường hợp người sinh viên không chịu để ý tới sự nguy hiểm của tiêu xài quá độ. “Chỉ khi không còn trả nổi tiền nợ, họ mới tìm đến chúng tôi,” theo lời Sonya Britt, phụ tá giám đốc Red to Black.

Các giáo sư cũng như sinh viên đều có cùng một thắc mắc: làm thế nào để đối phó với nguyên nhân chính của vấn đề là sự thiếu hiểu biết và thiếu cố gắng để học hỏi?

Mặt khác, giám đốc hỗ trợ tài chánh (financial aid directors) của các trường nay đang nhìn thấy số sinh viên mắc nợ ngày càng nhiều trên khắp Hoa Kỳ và kêu gọi phải tạo cho người sinh viên có một chút kiến thức về tiền bạc. Tại trường đại học Iowa State, nơi mức nợ trung bình của sinh viên là 30,000 mỹ kim khi tốt nghiệp, cao nhất tại Hoa Kỳ, bà Roberta Johnson, giám đốc văn phòng hỗ trợ tài chánh, nói rằng việc phải mang món nợ này khiến người sinh viên “bị áp lực vô cùng nặng nề. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng mua nhà của họ, ngay cả năm năm sau khi ra trường, nhưng cũng làm cho người sinh viên không muốn vào làm những công việc thường trả lương thấp, như làm công chức,” bà cho hay. Bà Johnson tin rằng việc bắt buộc người sinh viên qua một lớp học về cách thức điều hành tiền bạc sẽ bảo vệ được sự an toàn cho các thế hệ sau.

Nhưng một tổ chức mang tên ‘Jump$tart Coalition’, một nhóm vô vụ lợi nghiên cứu về vấn đề giáo dục tài chánh, đưa ra một kết quả thăm dò năm 2008 cho thấy hoàn toàn không có sự liên hệ gì giữa lớp học về cách điều hành tiền bạc và sự hiểu biết của người sinh viên trong lãnh vực tài chánh. Ông Lewis Mandell, giáo sư thương mại trường đại học University of Washington Business School, người thu thập dữ kiện cho Jump$tart, cho hay đó là vì các sinh viên chẳng nhớ và chẳng thực hành những gì đã học.

Cần có một cơ quan bảo vệ người tiêu thụ?

Không giống như môn học lái xe—sự hiểu biết mà nhiều người sử dụng hàng ngày—sự hiểu biết về phần trăm tiền lời là điều mà người sinh viên sẽ không có mãi cho đến nhiều năm sau đó. Cách thức đối phó, thái độ đề phòng những quảng cáo thọat nghe có vẻ quá hấp dẫn, cách làm bài những bài toán tài chánh căn bản… là những đìêu nhà trường có thể dạy, giáo sư Mandell cho hay, nhưng chỉ với thời gian và kinh nghiệm sống người sinh viên về sau mới thật sự hiểu ra. Ông nhắc lại kinh nghiệm khi dạy lớp về tài chánh cá nhân (personal finance): “sinh viên cấp cử nhân thì ngáp dài, những sinh viên học MBA thì có vẻ chú ý chút chút, nhưng những sinh viên MBA ‘già’, những người có gia đình, có nợ nhà, có nợ xe---họ lắng nghe từng chữ một.” (V.Giang)